Những tranh luận về tính khả thi và tác động của phụ phí tái chế chắc chắn sẽ còn tiếp diễn. Song, châu Âu đang phát đi thông điệp rõ ràng: ngành thời trang nhanh không thể tiếp tục phát triển bằng mọi giá…

Ngày 9/9/2025, Nghị viện châu Âu (EP) đã chính thức thông qua luật mới nhằm cắt giảm lượng rác thực phẩm hằng năm tại khu vực, đồng thời hạn chế tác động môi trường từ ngành thời trang nhanh. Đây là bước điều chỉnh quan trọng trong nỗ lực xây dựng một nền kinh tế tuần hoàn tại Liên minh châu Âu (EU).

Theo số liệu của Ủy ban châu Âu (EC), 27 quốc gia thành viên EU mỗi năm thải ra trung bình khoảng 130 kg rác thực phẩm trên đầu người, tương đương 60 triệu tấn, cùng khoảng 15 kg rác thải dệt may. Việc giảm lãng phí thực phẩm không chỉ hạn chế lượng chất thải mà còn giúp tiết kiệm nước, phân bón và năng lượng vốn được sử dụng trong sản xuất và bảo quản lương thực.

Trong lĩnh vực dệt may, EU cho biết để sản xuất một chiếc áo phông cotton có thể tiêu tốn tới 2.700 lít nước - tương đương lượng nước uống của một người trong 2 năm rưỡi. Trong khi đó, chưa đến 1% sản phẩm dệt may trên toàn cầu được tái chế, còn riêng EU tạo ra khoảng 12,6 triệu tấn rác thải dệt may mỗi năm.

Theo luật mới, đến năm 2030, các nước thành viên EU bắt buộc phải cắt giảm 30% lượng rác thực phẩm từ hộ gia đình, nhà hàng và nhà bán lẻ so với giai đoạn 2021 - 2023. Đồng thời cắt giảm 10% lượng rác thải từ khâu chế biến và sản xuất. Các biện pháp có thể bao gồm khuyến khích tiêu thụ rau củ không đạt chuẩn hình thức, quy định rõ ràng hơn về hạn sử dụng, cũng như tăng cường cho tặng thực phẩm còn dùng được.

Ban đầu, EP từng đề xuất mức cắt giảm cao hơn, lần lượt là 40% và 20%. Nhưng sau quá trình đàm phán với EC và các nước thành viên, mục tiêu đã được điều chỉnh xuống. Luật mới đồng thời sửa đổi chỉ thị năm 2008 về quản lý rác thải, mở rộng phạm vi áp dụng sang cả ngành dệt may. Theo đó, các nhà sản xuất sẽ phải chịu chi phí thu gom, phân loại và tái chế quần áo cùng các sản phẩm dệt khác, từ thảm cho tới nệm.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh thị trường châu Âu ngày càng chịu áp lực từ lượng lớn hàng hóa giá rẻ nhập khẩu, đặc biệt từ các nền tảng thời trang nhanh như Shein và Temu. Theo nghị sĩ Yvan Verougstraete, người phụ trách báo cáo dự thảo, mỗi năm có tới 5 triệu tấn hàng dệt may bị thải bỏ. Trong đó phần lớn là quần áo mới chỉ được sử dụng trong thời gian rất ngắn hoặc tồn kho từ các nhãn hàng.

Nghị sĩ Verougstraete nhấn mạnh tình trạng lãng phí này không chỉ tác động tiêu cực đến môi trường mà còn tạo gánh nặng lên kinh tế và nguồn tài nguyên. Do đó châu Âu cần có biện pháp buộc các nhà sản xuất, nhà phân phối cũng như người tiêu dùng phải có trách nhiệm hơn.

Dự thảo luật yêu cầu các doanh nghiệp phải đóng góp một khoản phụ phí tái chế cho mỗi sản phẩm đưa ra thị trường. Mức phí dự kiến dao động từ 20 - 30 xu cho một chiếc áo phông, nhằm tạo nguồn quỹ phục vụ hoạt động thu gom, phân loại và tái chế. Khoản phụ phí này về nguyên tắc do nhà sản xuất và phân phối chi trả, song nhiều khả năng sẽ được tính vào giá bán lẻ. Như vậy, một sản phẩm thời trang nhanh có giá 5 euro có thể tăng lên 5,20 hoặc 5,30 euro.

Dự luật cũng đưa ra cơ chế tính phí theo chất lượng, theo đó các sản phẩm thời trang nhanh giá rẻ, kém bền sẽ phải đóng góp nhiều hơn, trong khi những thương hiệu chú trọng độ bền và chất lượng được khuyến khích. Các quốc gia thành viên sẽ có trách nhiệm tổ chức hệ thống thu gom riêng biệt đối với hàng dệt may để phục vụ tái sử dụng và tái chế.

Theo ông Verougstraete, cải cách này không chỉ giới hạn ở khía cạnh môi trường mà còn mang lại cơ hội kinh tế, khi quá trình thu gom, phân loại và tái chế dệt may có thể tạo ra hơn 8.500 việc làm bền vững ngay tại địa phương. Ông cho rằng đây là một khoản đầu tư tích cực cho công dân, bởi vừa giảm lãng phí, vừa góp phần bảo vệ hành tinh, đồng thời củng cố nền kinh tế trong dài hạn.

Nghị sĩ cánh hữu Pháp ông Laurent Castillo cũng lên tiếng cảnh báo tình trạng “thời trang nhanh  đang đe dọa các doanh nghiệp tại Pháp và châu Âu, cũng như gây ô nhiễm nghiêm trọng cho môi trường”. Từ đó, ông tỏ ra ủng hộ đề xuất của Liên minh EU về việc áp dụng mức phí cố định 2 euro cho mỗi kiện hàng nhỏ được nhập vào các quốc gia thành viên, nhằm đối phó làn sóng hàng hóa giá rẻ tràn vào nhờ xu hướng thời trang nhanh.

Trong năm 2024, có tổng cộng 4,6 tỷ kiện hàng nhỏ được đưa vào EU, trung bình hơn 145 kiện mỗi giây, trong đó 91% có xuất xứ từ Trung Quốc.

Liên quan đến Shein, Cơ quan Cạnh tranh và Thị trường Italy (AGCM) vừa phạt Shein 1 triệu euro (1,16 triệu USD) vì gây hiểu lầm cho người tiêu dùng về tác động môi trường của sản phẩm. Đây là lần thứ hai trong hơn một tháng Shein bị nhà chức trách châu Âu xử phạt.

Trước đó, ngày 3/7/2025, nền tảng thương mại điện tử chuyên về thời trang nhanh này cũng bị cơ quan quản lý tại Pháp xử phạt 40 triệu euro (khoảng 43,6 triệu USD) vì đưa ra mức giảm giá giả và các tuyên bố về môi trường gây hiểu lầm.

Lần vi phạm mới nhất tại Italy là công ty Infinite Styles Services. Đây là đơn vị vận hành website Shein tại châu Âu, có trụ sở tại Dublin (Ireland). Quyết định này được đưa ra sau cuộc điều tra từ tháng 9/2023 do AGCM tiến hành, liên quan đến hành vi "tẩy xanh" (greenwashing).

Theo AGCM, các thông điệp trên website Shein về tính bền vững và trách nhiệm xã hội thường "mơ hồ, chung chung hoặc bị phóng đại", thậm chí "gây hiểu lầm hoặc thiếu thông tin". Những tuyên bố như sản phẩm có thiết kế tuần hoàn hoặc khả năng tái chế bị đánh giá là "sai lệch hoặc ít nhất là gây nhầm lẫn".

Cơ quan này đặc biệt chỉ ra bộ sưu tập "evoluSHEIN by design", vốn được quảng bá là thân thiện với môi trường, thực chất đã thổi phồng mức độ bền vững. AGCM cảnh báo rằng cách truyền thông của Shein có thể khiến người tiêu dùng hiểu nhầm rằng sản phẩm được làm từ chất liệu thân thiện và có thể tái chế hoàn toàn. "Điều này hoàn toàn không đúng nếu xét đến loại sợi sử dụng và hệ thống tái chế hiện hành", cơ quan chức năng Italy cho biết.

Ngoài ra, AGCM cũng cho rằng các cam kết của Shein về việc giảm 25% khí thải nhà kính vào năm 2030 và đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 là "mơ hồ, thiếu cơ sở". Nhất là trong bối cảnh lượng phát thải của hãng lại tăng trong năm 2023 và 2024.

Hiện Shein chưa đưa ra phản hồi chính thức về án phạt này. Trước đó, khi bị điều tra vào năm 2023, hãng thời trang nhanh này từng khẳng định sẽ "hợp tác minh bạch với cơ quan chức năng Italy và cung cấp đầy đủ thông tin để giải trình".