Mới đây, đại diện Bệnh viện Nhi đồng 1 cho biết sau phẫu thuật, bé Lâm (12 tuổi) và Tuyết (13 tuổi) đã có thể đứng thẳng, bước đi vững chãi và hô hấp dễ dàng. Đây là hai trường hợp vẹo cột sống rất nặng, từng bị nhiều cơ sở y tế từ chối điều trị do nguy cơ biến chứng cao…

ThS.BS.CK2 Đặng Khải Minh, Khoa Chấn thương Chỉnh hình, Bệnh viện Nhi đồng 1, cho biết ê kíp quyết định áp dụng "phẫu thuật hai thì" để giải cứu cột sống cho các bệnh nhi. Đây là lần đầu tiên bệnh viện triển khai kỹ thuật này cho các ca vẹo cột sống mức độ nghiêm trọng.

Ở thì đầu, bác sĩ cắt mấu khớp, đặt vít chân cung và sử dụng khung Halo kéo giãn cột sống liên tục trong 2 - 4 tuần nhằm giúp tủy sống thích nghi. Ở thì hai, phẫu thuật viên tiến hành nắn chỉnh bằng thanh dọc và hàn xương cố định.

Quy trình có sự hỗ trợ chuyên môn từ PGS.TS.BS Võ Quang Đình Nam, Trưởng khoa Chấn thương Chỉnh hình Nhi, Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP.HCM. Theo bác sĩ Minh, với độ cong dưới 20 độ, trẻ chỉ cần tập vật lý trị liệu; từ 20 đến 45 độ cần kết hợp mang áo nẹp; trên 45 độ mới cân nhắc phẫu thuật. Từ năm 2022 đến nay, Bệnh viện Nhi đồng 1 đã phẫu thuật hơn 30 ca vẹo cột sống.

Tương tự, một bé gái 11 tuổi ở Hà Nội được gia đình đưa đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong chương trình khám sàng lọc và chụp X quang miễn phí mới đây, khi cột sống đã vẹo tới 63 độ. Trước đó, bé vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ hơi lệch vai nên gia đình không để ý. Một trẻ khác chưa đầy 10 tuổi đã vẹo trên 40 độ, thậm chí có cháu vẹo hơn 80 độ mới đến viện, khi cột sống đã biến dạng rõ rệt.

Trực tiếp thăm khám cho nhiều trẻ, PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, Trưởng Khoa Phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho rằng điều đáng lo ngại là phần lớn trẻ đến khám khi bệnh đã tiến triển nặng. Việc phát hiện muộn khiến quá trình điều trị khó khăn hơn rất nhiều, đồng thời làm tăng nguy cơ biến chứng lâu dài.

PGS.TS Đinh Ngọc Sơn cho biết cong vẹo cột sống là bệnh lý thường gặp ở trẻ em, tỷ lệ mắc khoảng 0,5 - 1% dân số. Phần lớn trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể. Một số trẻ mắc do yếu tố bẩm sinh, bệnh lý thần kinh - cơ, hoặc thói quen sinh hoạt sai tư thế kéo dài. Điểm nguy hiểm của bệnh là tiến triển âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng nên dễ bị bỏ qua.

Nhiều trẻ vẫn sinh hoạt hoàn toàn bình thường, không đau đớn, không hạn chế vận động. Dấu hiệu ban đầu thường rất kín đáo, chỉ là lệch vai, gù nhẹ hoặc mất cân đối cơ thể. Chính vì vậy, không ít phụ huynh chủ quan, chỉ đưa con đi khám khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng, theo BS Sơn.

Hệ lụy của cong vẹo cột sống không dừng lại ở vấn đề thẩm mỹ. Khi cột sống biến dạng, lồng ngực có thể bị ảnh hưởng, làm giảm không gian phát triển của phổi. Trong những trường hợp nặng, bệnh có thể gây suy giảm chức năng hô hấp, thậm chí dẫn đến xẹp phổi. Đặc biệt, giai đoạn từ 5 đến 8 tuổi được xem là thời kỳ vàng để phổi phát triển. Nếu cột sống bị cong vẹo trong thời điểm này, những ảnh hưởng đến sức khỏe trẻ có thể kéo dài lâu dài.

PGS. Sơn khuyến cáo việc phát hiện sớm vẹo cột sống không quá khó và hoàn toàn có thể thực hiện tại nhà. Khi trẻ đứng thẳng, phụ huynh có thể quan sát xem hai vai có cân đối hay không, có hiện tượng lệch vai hay không. Khi trẻ cúi người về phía trước, nếu một bên lưng nhô cao hơn bên còn lại, đó có thể là dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đi khám.

Bác sĩ cũng cảnh báo thói quen sinh hoạt không đúng như ngồi học sai tư thế, cúi gập người, mang cặp quá nặng hoặc ít vận động trong thời gian dài đều ảnh hưởng đến cột sống của trẻ. Do đó phụ huynh, giáo viên cần chú ý điều chỉnh tư thế ngồi học, khuyến khích trẻ vận động thể chất thường xuyên và kiểm tra cột sống định kỳ, đặc biệt trong giai đoạn trẻ phát triển nhanh.

Bên cạnh đó, do lo lắng khi con bước vào tuổi dậy thì với dáng lưng cong vẹo, nhiều phụ huynh không tiếc tiền tìm mọi cách “chỉnh dáng”, từ tập phòng gym, khóa học tư thế đến các thiết bị kéo giãn tại nhà. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít trường hợp tốn kém hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng nhưng hiệu quả vẫn hạn chế, thậm chí tiềm ẩn rủi ro.

Chị N.B.H (46 tuổi, Thanh Xuân, Hà Nội) là một trong những phụ huynh như vậy. Khi con gái 15 tuổi xuất hiện tình trạng lưng cong hình chữ S, thay vì đưa trẻ đi khám chuyên khoa, chị lựa chọn chi 70 triệu đồng cho gói 100 buổi tập 1:1 tại phòng gym với huấn luyện viên cá nhân trong vòng một năm. Sau thời gian kiên trì, dáng đi của trẻ tự tin hơn nhưng mỗi khi ngồi học, lưng của trẻ vẫn lệch rõ về một bên.

Hiện tại trên thị trường, các gói tập nắn chỉnh lưng tại phòng tập thể hình được chào đón khá nhiều với nhiều mức giá từ 500.000 - 1.000.000 đồng/buổi. Các học viên hầu như là học sinh từ 15 - 18 tuổi, đặc biệt vào mùa hè tỷ lệ đăng ký ngày càng tăng. 

Dù vậy, bác sĩ Trần Trung Kiên, chuyên khoa Chấn thương chỉnh hình, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết vẹo cột sống là bệnh lý rất dễ chẩn đoán, chỉ cần chụp X-quang là có thể xác định. Tuy nhiên, chính vì dễ nhận biết nên thời gian qua xuất hiện nhiều dịch vụ, phòng tập, “chuyên gia” đưa ra các liệu trình điều trị thiếu cơ sở khoa học.

Không phủ nhận tác dụng của tập luyện nhưng bác sĩ Kiên cảnh báo, nhiều phương pháp kéo giãn, nắn chỉnh chỉ mang tính tạm thời. Khi dừng can thiệp, cột sống có thể trở lại trạng thái ban đầu, thậm chí nặng hơn. Đặc biệt, với những trường hợp có nguyên nhân cấu trúc như lệch trục xương, xoay đốt sống hay chênh lệch chiều dài hai chân, việc tập luyện đơn thuần không thể giải quyết triệt để.

Đồng quan điểm, bác sĩ Nguyễn Trọng Thủy, Trung tâm Y học thể thao Starsmec, cho biết việc cha mẹ đưa con đến các trung tâm tập thể hình hay lớp học chỉnh sửa dáng chỉ nên coi là hình thức bổ trợ. Tập luyện đúng cách giúp cải thiện sự linh hoạt cơ bắp hiệu quả, tăng sức mạnh xương, từ đó giảm các nguy cơ đau mỏi vai gáy ở lứa tuổi học sinh. Tuy nhiên, đối với các bệnh lý về cột sống, muốn điều trị khỏi cần có sự can thiệp của bác sĩ chuyên môn tại các bệnh viện uy tín.

Do đó, phụ huynh cần lưu ý tầm soát định kỳ cho trẻ, chỉ can thiệp cho trẻ khi có chẩn đoán y khoa. Trường hợp đã được chẩn đoán mắc bệnh, cần theo dõi sát để kịp thời điều chỉnh phác đồ điều trị theo chỉ định của cơ sở y tế, tránh tiến triển nặng.