Từng được xem là kênh phòng thủ trong những giai đoạn bất ổn, cổ phiếu khai thác vàng nay lại biến động mạnh như tài sản đầu cơ. Diễn biến trái chiều của nhóm cổ phiếu này trong lúc căng thẳng Mỹ - Iran leo thang rồi hạ nhiệt đang cho thấy nghịch lý trên thị trường vàng...

Ông Brian Laks, Giám đốc đầu tư của Old West Investment Management, đã đầu tư vào cổ phiếu doanh nghiệp khai thác vàng trong hơn một thập kỷ qua. Với nhà đầu tư chuyên tìm kiếm tài sản bị định giá thấp này, nhóm cổ phiếu vàng từng là công cụ phòng hộ trước biến động danh mục, là nơi trú ẩn trong các giai đoạn bất ổn địa chính trị và mang lại lợi nhuận ổn định.

KHÔNG CÒN THEO LOGIC QUEN THUỘC

Tuy nhiên, cách nhìn nhận đó đã thay đổi trong năm ngoái, khi vàng không còn vận động theo logic quen thuộc. Giá vàng và các cổ phiếu liên quan bắt đầu tăng “nóng”, liên tục lập kỷ lục và biến động mạnh theo tâm lý thị trường, giống cách các cổ phiếu meme thường tăng giảm theo làn sóng đầu cơ hơn là yếu tố nền tảng.

Diễn biến bất thường này khiến ông Laks bắt đầu giảm tỷ trọng đầu tư của Old West vào nhóm cổ phiếu khai thác vàng.

Không chỉ Old West, một số công ty quản lý tài sản khác như Tuttle Capital Management và Purpose Investments cũng đã rút bớt vốn khỏi các doanh nghiệp khai thác vàng, đồng thời chuyển sang tìm nơi trú ẩn ở những nhóm cổ phiếu khác.

“Giao dịch vàng hiện nay không còn giống như 10 năm trước”, ông Laks nhận xét với hãng tin Bloomberg.

Trong bối cảnh chiến tranh ở Iran và những tuyên bố trên mạng xã hội của Tổng thống Mỹ Donald Trump làm rung chuyển thị trường chứng khoán, nhà đầu tư lẽ ra sẽ tìm đến vàng như một công cụ phòng vệ trước bất ổn. Tuy nhiên, kim loại quý này lại diễn biến trái với vai trò tài sản trú ẩn truyền thống, khi ghi nhận giá giảm kể từ khi xung đột nổ ra vào cuối tháng 2. Một chỉ số của Sở Giao dịch chứng khoán New York (NYSE) theo dõi nhóm cổ phiếu khai thác vàng đã giảm 31%, trong khi chỉ số S&P 500 tăng 8% kể từ cuối tháng 2.

Cổ phiếu khai thác vàng cũng biến động theo cách trái ngược với kỳ vọng thông thường. Thay vì tăng giá khi căng thẳng địa chính trị leo thang, nhóm cổ phiếu này lại giảm mỗi khi xuất hiện tin tức xung đột ở Trung Đông trở nên nghiêm trọng hơn, rồi phục hồi ngay khi các tiêu đề báo chí phát tín hiệu căng thẳng hạ nhiệt.

Tuần trước, cổ phiếu các doanh nghiệp khai thác vàng giảm 4,8% trong phiên ngày thứ Tư, sau khi ông Trump tuyên bố sẽ nối lại các cuộc tấn công nhằm vào Iran và tấn công “rất mạnh”. Tuy nhiên, nhóm cổ phiếu này bật tăng trở lại trong phiên kế tiếp, khi ông Trump đảo ngược quyết định và hủy các cuộc không kích, với lý do đàm phán hòa bình đã đạt tiến triển. Đến cuối phiên ngày thứ Sáu, cổ phiếu khai thác vàng tăng 3,6% nhờ thông tin Mỹ và Iran đang tiến gần hơn tới một thỏa thuận hòa bình tạm thời.

Đầu năm nay, Tuttle Capital phân bổ khoảng 15% danh mục của quỹ chủ động vào các cổ phiếu liên quan đến vàng và bạc. Tuy nhiên, theo CEO Matthew Tuttle, kể từ khi chiến tranh Iran nổ ra, công ty đã giảm tỷ trọng này xuống còn 5%.

Để giảm bớt rủi ro, Tuttle Capital chuyển một phần vốn sang chiến lược được gọi là HALO, viết tắt của “high asset and low obsolescence”. Chiến lược này tập trung vào những doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản hữu hình và ít có nguy cơ bị các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) mới làm gián đoạn hoặc thay thế.

ĐẶT CƯỢC VÀO LẠM PHÁT

Một vấn đề lâu nay khi đầu tư vào cổ phiếu khai thác vàng là bản thân vàng vốn là tài sản khó dự đoán. Dù đà tăng gần đây khiến thị trường liên tưởng tới cổ phiếu meme, biến động của vàng chủ yếu vẫn chịu chi phối bởi tâm lý nhà đầu tư và các yếu tố kinh tế vĩ mô, đặc biệt là lãi suất và kỳ vọng lạm phát.

Trong năm nay, cổ phiếu khai thác vàng chịu sức ép từ giá năng lượng tăng mạnh và nỗi lo lạm phát nóng lên. Lạm phát tăng có thể khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) nâng lãi suất. Đây là diễn biến bất lợi đối với vàng, bởi khi lãi suất tăng, các tài sản sinh lời như trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn so với kim loại quý này.

Bên cạnh đó, giá cả leo thang cũng làm tăng chi phí đầu vào của các doanh nghiệp khai thác vàng. Vì vậy, một số nhà đầu tư đang điều chỉnh vị thế đối với nhóm cổ phiếu này dựa trên kỳ vọng về lạm phát và lãi suất.

“Ở thời điểm hiện tại, vàng đang được giới đầu cơ sử dụng nhiều hơn như một công cụ đặt cược vào những biến động ngắn hạn của lãi suất”, ông Chris Mancini, phó giám đốc danh mục đầu tư của Gabelli Gold Fund, nhận xét. Ông Mancini cho biết dòng vốn ra vào quỹ của công ty gần như không biến động đáng kể trong ba tháng qua.

“Nhà đầu tư gần như đang đứng yên, chờ xem mọi chuyện sẽ diễn biến ra sao”, ông Mancini nói.

Tuy nhiên, không phải nhà đầu tư nào cũng chọn cách chờ đợi. Sau khi hút vốn vào đầu năm, quỹ hoán đổi danh mục VanEck Gold Miners ETF đã ghi nhận ba tháng rút vốn liên tiếp kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Theo ông Andrew Musgraves, Giám đốc sản phẩm của VanEck, sau một năm tăng giá mạnh, cổ phiếu khai thác vàng trở thành tài sản dễ bán để thu tiền mặt khi nhà đầu tư cần thanh khoản.

Sự thay đổi trong cách thị trường nhìn nhận cổ phiếu khai thác vàng bắt đầu từ năm 2025, khi nhóm này dần mang đặc điểm của một tài sản ưa rủi ro. Sau nhiều năm tăng trưởng kém hơn thị trường chứng khoán nói chung, vàng bắt đầu tăng giá mạnh từ năm 2025. Tốc độ tăng nhanh và mạnh đến mức khiến nhiều nhà đầu tư liên tưởng tới các cổ phiếu meme. Đà tăng của vàng được hỗ trợ bởi đồng USD suy yếu và nhu cầu mua vào lớn hơn từ các ngân hàng trung ương trên toàn cầu.

Năm ngoái, giá vàng tăng 65%, trong khi chỉ số NYSE theo dõi nhóm doanh nghiệp khai thác vàng tăng 155% - mức tăng theo năm lớn nhất từ trước tới nay. Giá cổ phiếu của các doanh nghiệp khai thác như Newmont, Barrick Mining và Agnico Eagle Mines đều tăng ít nhất 116% trong năm ngoái. Lợi nhuận của các công ty này cũng tăng mạnh nhờ chi phí vẫn được kiểm soát.

Theo ông Derek Benedet, giám đốc danh mục đầu tư của Purpose Investments, công ty này vẫn nắm giữ cổ phiếu của các doanh nghiệp khai thác vàng quy mô lớn và có chi phí thấp như Barrick. Tuy nhiên, Purpose Investments đồng thời chuyển thêm vốn sang cổ phiếu tiện ích để hạn chế rủi ro biến động thị trường.

Trong khi đó, Tuttle đã tăng tỷ trọng vào nhóm cổ phiếu năng lượng và tiện ích thêm 5 điểm phần trăm, vì đây là những lĩnh vực ít có nguy cơ bị AI làm gián đoạn. Old West cũng đang rót vốn vào cổ phiếu doanh nghiệp liên quan kim loại đồng và khí đốt tự nhiên, do nhu cầu đối với các hàng hóa này gắn với sự phát triển của trung tâm dữ liệu và được kỳ vọng tăng nhờ làn sóng bùng nổ AI.

“Ở thời điểm hiện tại, việc đặt cược vào vàng đòi hỏi nhà đầu tư phải có góc nhìn ngược chiều với phần lớn thị trường”, ông Benedet nói thêm.

Dù vậy, đây không phải lần đầu cổ phiếu khai thác vàng diễn biến trái với kỳ vọng thông thường trong những năm gần đây. Nhóm cổ phiếu này từng giảm khi đại dịch Covid-19 mới bùng phát, sau đó phục hồi và cuối cùng tăng mạnh. Vì vậy, một số nhà đầu tư vẫn hy vọng kịch bản tương tự có thể lặp lại, khi những yếu tố nền tảng hỗ trợ vàng quay trở lại.

“Một khi những nhiễu động hiện nay qua đi, thị trường sẽ quay lại quan tâm tới nhóm cổ phiếu khai thác vàng”, ông Musgraves của VanEck nhận định.