Loạt vướng mắc về danh mục hàng hóa, phân tán đầu mối kiểm tra và yêu cầu nhãn mác theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP đẩy áp lực về các cửa khẩu. Trước nguy cơ “nghẽn mạch” dòng chảy hàng hóa, Cục Hải quan đề nghị các bộ liên quan sớm hoàn thiện khung hướng dẫn và làm rõ quy định còn chồng ché, tránh tái diễn ùn ứ khi chính sách áp dụng trở lại…

Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực đã nhanh chóng ghi nhận hàng loạt vướng mắc phát sinh trong khâu thực thi. Chỉ trong thời gian ngắn, Cục Hải quan liên tiếp có văn bản gửi các Bộ Y tế, Bộ Công Thương và Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị sớm có giải pháp xử lý những bất cập phát sinh ngay từ giai đoạn đầu áp dụng.

Ngay khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 09/2026/NQ-CP lùi thời hạn áp dụng Nghị định 46/2026/NĐ-CP, Cục Hải quan tiếp tục yêu cầu các đơn vị trực thuộc thực hiện đẩy nhanh thông quan hàng thực phẩm nhập khẩu và kịp thời báo cáo các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình xử lý hồ sơ.

Trên cơ sở tổng hợp phản ánh từ doanh nghiệp và các đơn vị hải quan địa phương, Cục Hải quan gửi kiến nghị tới Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), nêu rõ những điểm nghẽn khi triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP để giảm áp lực lên hoạt động thông quan khi Nghị định có hiệu lực trở lại.

Thứ nhất, về danh mục hàng hóa kèm mã số HS. Theo Cục Hải quan, việc thiếu danh mục chi tiết khiến cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý địa phương lúng túng trong khi xác định mặt hàng thuộc diện phải đăng ký kiểm tra chuyên ngành và đăng ký với cơ quan cụ thể. Hệ quả là nhiều lô hàng phải “nằm chờ” tại cảng, kéo theo chi phí lưu kho, lưu bãi tăng nhanh.

Vì vậy, Cục Hải quan đề nghị các Bộ Công Thương, Y tế, Nông nghiệp và Môi trường sớm rà soát, ban hành danh mục chi tiết kèm mã HS để tạo cơ sở pháp lý thống nhất trước khi Nghị định 46/2026/NĐ-CP được triển khai.

Thứ hai, liên quan đến sự phân tán đầu mối kiểm tra an toàn thực phẩm đối với lô hàng nhập khẩu có nhiều mặt hàng thuộc phạm vi quản lý của từ 2-3 Bộ

Theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP, mỗi mặt hàng đều phải có thông báo kết quả xác nhận đạt yêu cầu nhập khẩu tương ứng với từng cơ quan quản lý chuyên ngành, trong khi Nghị định 15/2018/NĐ-CP chỉ tập trung về một đầu mối là Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Quy trình “chia nhỏ” này đồng nghĩa với việc hồ sơ bị kéo dài thời gian xử lý, container phải lưu tại cảng lâu hơn, đi ngược mục tiêu cải cách thủ tục hành chính. Do đó, Cục Hải quan kiến nghị cần thống nhất một đầu mối kiểm tra để giảm áp lực thủ tục cho doanh nghiệp.

Thứ ba, Nghị định 46/2026/NĐ-CP yêu cầu nhãn thực phẩm nhập khẩu phải thể hiện đầy đủ tên, địa chỉ của tổ chức, cá nhân sản xuất và của tổ chức, cá nhân công bố sản phẩm.

Nếu buộc hoàn thiện ngay khi làm thủ tục nhập khẩu, nhiều doanh nghiệp sẽ rơi vào tình thế bị động khi Nghị định số 46/2026/NĐ-CP có hiệu lực trở lại. Do đó, cần làm rõ thời điểm phải đáp ứng nội dung này là trước khi thông quan hay trước khi lưu thông trên thị trường để tránh gây khó khăn trong doanh nghiệp.

Ngoài ra, quy định về nhãn hàng hóa tại Nghị định số 37/2026/NĐ-CP chỉ yêu cầu nhãn gốc thể hiện tên hàng hóa, xuất xứ và thông tin về tổ chức, cá nhân sản xuất hoặc chịu trách nhiệm về hàng hóa ở nước ngoài, thay vì đề cập đến thông tin của tổ chức, cá nhân công bố sản phẩm tại Việt Nam.

Sự thiếu đồng bộ giữa hai nghị định đặt doanh nghiệp và cơ quan thực thi vào tình thế lúng túng, làm tăng rủi ro ách tắc khi áp dụng,  Cục Hải quan nêu rõ.

Thứ tư, Nghị định số 46/2026/NĐ-CP xếp nhóm thực phẩm có nguồn gốc từ động vật và sản phẩm động vật thủy sản nhập khẩu làm thực phẩm vừa thuộc diện kiểm dịch, vừa phải kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý.

Tuy nhiên, phản ánh từ một số địa phương, xuất hiện tình trạng cơ quan chuyên môn chỉ tiếp nhận hồ sơ kiểm dịch mà chưa tiếp nhận thủ tục kiểm tra an toàn thực phẩm, khiến hàng hóa không thể hoàn tất quy trình và bị “kẹt” tại cửa khẩu.

Thứ năm, phạm vi các trường hợp được miễn kiểm tra an toàn thực phẩm theo Nghị định 46/2026/NĐ-CP đã thu hẹp so với Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

Đồng thời, phương thức kiểm tra thông thường yêu cầu kiểm tra hồ sơ, kiểm tra thực tế và lấy mẫu kiểm nghiệm dẫn đến số lượng hàng hóa phải lấy mẫu tăng mạnh, gây quá tải cho các cơ sở kiểm nghiệm vốn thường đặt xa cửa khẩu dẫn đến thời gian chờ đợi kéo dài.

Trên cơ sở đó, Cục Hải quan đề xuất nghiên cứu áp dụng nguyên tắc quản lý rủi ro trong kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với nguyên liệu nhập khẩu phục vụ sản xuất trong nước theo hướng phân loại doanh nghiệp dựa trên mức độ tuân thủ pháp luật như miễn kiểm tra đối với doanh nghiệp ưu tiên và doanh nghiệp tuân thủ tốt quy định về an toàn thực phẩm.