Việc hình thành cảng hàng không quốc tế Long Thành đang mở ra một giai đoạn phát triển mới cho Đồng Nai, cả về lĩnh vực hàng không và tổ chức không gian kinh tế, đô thị và logistics. Tỉnh Đồng Nai cũng đã xác định mô hình đô thị sân bay là hướng đi chiến lược, trong đó khu logistics đa phương thức giữ vai trò then chốt, kết nối sân bay với mạng lưới giao thông và chuỗi sản xuất - dịch vụ của toàn vùng Đông Nam Bộ...

Không gian logistics gắn với đô thị sân bay Long Thành được định hình như một trung tâm trung chuyển và phân phối hàng hóa mới; đồng thời là nền tảng để Đồng Nai tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, chuyển từ phát triển công nghiệp thuần túy sang kinh tế dịch vụ, logistics và công nghiệp giá trị gia tăng cao.

LOGISTICS ĐA PHƯƠNG THỨC TRONG CẤU TRÚC QUY HOẠCH ĐÔ THỊ SÂN BAY

Theo định hướng quy hoạch được tỉnh Đồng Nai công bố (đồ án Quy hoạch chung đô thị Long Thành đến năm 2045), đô thị Long Thành có quy mô hơn 43.000 ha và được tổ chức thành 5 phân khu chức năng. Trong cấu trúc này, khu logistics đa phương thức không đứng độc lập mà được bố trí gắn chặt với khu vực sân bay và các trục giao thông đối ngoại chủ lực, hình thành mạng lưới liên kết “đường không - đường bộ - đường sắt - đường biển”.

Năm phân khu chức năng này bao gồm: Vùng trung tâm sân bay là “trái tim” của toàn đô thị, nơi vận hành những luồng hàng hóa và hành khách khổng lồ; vùng lõi đô thị (core urban) với các cao ốc tài chính, ngân hàng và khách sạn 5 sao phục vụ giới chuyên gia toàn cầu; vành đai công nghiệp công nghệ cao là khu vực thu hút đầu tư những ngành kinh tế mới nổi như bán dẫn, dược phẩm và công nghệ xanh; vùng logistics đa phương thức vùng du lịch và nghỉ dưỡng sinh thái, khai thác vẻ đẹp của sông Đồng Nai các hồ Cầu Mới, Đá Vàng.

Cách tiếp cận này phản ánh rõ quan điểm của địa phương trong việc xem logistics là cấu phần trung tâm của đô thị sân bay, chứ không chỉ là hạ tầng hỗ trợ hoạt động vận tải hàng không. Việc tổ chức không gian logistics theo hướng tích hợp cho phép khai thác đồng thời các lợi thế của sân bay Long Thành, hệ thống cao tốc xuyên vùng, các tuyến đường vành đai và định hướng kết nối đường sắt trong tương lai.

Theo các phân tích từ cơ quan chuyên môn của Đồng Nai, khu logistics đa phương thức gắn với sân bay sẽ đóng vai trò điều phối dòng chảy hàng hóa, giảm áp lực cho các trung tâm logistics truyền thống và tạo điều kiện hình thành các dịch vụ logistics giá trị cao như kho vận hàng không, trung tâm phân phối khu vực, logistics lạnh và logistics phục vụ thương mại điện tử. Đây là những lĩnh vực mà Đồng Nai đang có nhu cầu phát triển mạnh trong bối cảnh hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Quy hoạch cũng cho thấy sự gắn kết giữa logistics và các phân khu chức năng khác, đặc biệt là vành đai công nghiệp công nghệ cao và khu đô thị dịch vụ. Mối liên kết này nhằm tạo ra chuỗi giá trị khép kín, trong đó logistics không chỉ làm nhiệm vụ vận chuyển mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình gia tăng giá trị hàng hóa, từ sản xuất, lưu kho đến phân phối.

ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN MỚI TỪ GÓC NHÌN ĐỊA PHƯƠNG 

Từ góc nhìn của Đồng Nai, đô thị sân bay Long Thành không chỉ là một dự án quy hoạch không gian, mà còn là động lực phát triển mới trong thập niên tới.

Theo Sở Xây dựng Đồng Nai, sân bay Long Thành được xác định là hạt nhân để tái cấu trúc không gian kinh tế của địa phương, tạo ra cực tăng trưởng mới bên cạnh các khu công nghiệp truyền thống.

Trong định hướng này, logistics đa phương thức giữ vai trò cầu nối giữa sân bay và hệ thống cảng biển trong vùng, đặc biệt là các cảng nước sâu ở khu vực Đông Nam Bộ. Việc kết nối hiệu quả giữa hàng không và hàng hải được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực cạnh tranh logistics của Đồng Nai; đồng thời giảm chi phí vận chuyển cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Bên cạnh yếu tố hạ tầng, Đồng Nai cũng đặt mục tiêu phát triển khu logistics gắn với đô thị sân bay theo hướng hiện đại, xanh và thông minh. Điều này thể hiện ở yêu cầu đồng bộ hóa quy hoạch giao thông, sử dụng đất và hạ tầng kỹ thuật, hạn chế phát triển manh mún và tránh lặp lại mô hình logistics phân tán vốn tồn tại trong thời gian dài.

Theo các định hướng quy hoạch, đô thị sân bay Long Thành hướng tới tiêu chí đô thị loại II sau năm 2030, với quy mô dân số có thể vượt 1,5 triệu người vào năm 2045. Trong bối cảnh đó, logistics không chỉ phục vụ sản xuất và thương mại, mà còn gắn với nhu cầu tiêu dùng đô thị, du lịch, dịch vụ và thương mại quốc tế. Sự phát triển đồng thời của logistics và đô thị được xem là yếu tố quyết định để bảo đảm tính bền vững của mô hình đô thị sân bay.

Từ thực tiễn, Đồng Nai cũng xác định rõ thách thức trong việc phát triển logistics đa phương thức, bao gồm áp lực về hạ tầng kết nối, yêu cầu nguồn vốn lớn và năng lực quản lý đô thị - logistics tích hợp. Tuy nhiên, việc chủ động đưa logistics vào trung tâm quy hoạch đô thị sân bay cho thấy sự thay đổi trong tư duy phát triển, chuyển từ “đi theo hạ tầng” sang “phát triển dựa trên cấu trúc không gian và chuỗi giá trị”.

Với cách tiếp cận này, khu logistics đa phương thức gắn với đô thị sân bay Long Thành không chỉ là một hạng mục trong quy hoạch, mà được kỳ vọng trở thành nền tảng để Đồng Nai nâng cấp vị thế trong mạng lưới logistics quốc gia, đồng thời tạo động lực tăng trưởng mới cho toàn vùng Đông Nam Bộ trong giai đoạn tới.