Bồ Đào Nha đang trải qua một đợt thời tiết cực đoan hiếm gặp khi nắng nóng gay gắt, mưa dông mạnh và bụi sa mạc Sahara đồng thời xuất hiện trên diện rộng. Giới khí tượng cảnh báo hiện tượng này không chỉ gây rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng, giao thông và môi trường mà còn phản ánh những biến động khí hậu ngày càng khó lường tại Nam Âu…

Nhiệt độ tại nhiều khu vực được dự báo có thể lên tới gần 40 độ C trong những ngày tới.

Viện Biển và Khí quyển Bồ Đào Nha (IPMA) cho biết cuối tuần này, nhiệt độ tại nhiều khu vực trên lãnh thổ nước này sẽ cao hơn đáng kể so với mức trung bình của thời điểm hiện tại trong năm. Trong khi đó, một khối không khí nhiệt đới từ Bắc Phi đang mang theo bụi từ sa mạc Sahara tiến vào bán đảo Iberia, tạo nên hiện tượng thời tiết phức hợp hiếm thấy.

Theo dự báo, nhiệt độ tại phần lớn lãnh thổ Bồ Đào Nha đại lục có thể dao động từ 30-35 độ C, riêng một số khu vực nội địa thuộc thung lũng sông Tagus có khả năng chạm ngưỡng 39 độ C. Nhiệt độ tối thiểu cũng tăng mạnh trên phạm vi toàn quốc, phổ biến quanh mức 20 độ C.

IPMA nhận định đây là một đợt nắng nóng “bất thường đối với thời điểm này trong năm”, đặc biệt khi mới đang ở giai đoạn cuối mùa xuân và đầu mùa hè.

THỜI TIẾT CỰC ĐOAN XUẤT HIỆN ĐỒNG THỜI

Điểm đáng chú ý là nền nhiệt cao không xuất hiện đơn lẻ mà đi kèm các hiện tượng thời tiết cực đoan khác. Dọc các khu vực ven biển, mây và mưa rào được dự báo sẽ xuất hiện rải rác. Trong khi đó, các vùng nội địa có nguy cơ xảy ra mưa lớn, mưa đá và dông sét.

Các chuyên gia khí tượng cho biết độ ẩm tăng mạnh có thể khiến nhiệt độ tại một số khu vực giảm nhẹ trong thời gian có mưa, nhưng đồng thời lại làm gia tăng cảm giác oi bức và khó chịu.

Song song với nắng nóng và dông lốc, lượng lớn bụi lơ lửng từ Bắc Phi cũng đang di chuyển tới Bồ Đào Nha. Theo IPMA, điều kiện khí quyển hiện nay “thuận lợi cho quá trình vận chuyển bụi từ Bắc Phi”, và hiện tượng này có thể kéo dài ít nhất đến hết ngày thứ Bảy.

Tại nhiều khu vực ở bán đảo Iberia, bầu trời đã bắt đầu xuất hiện sắc vàng nhạt đặc trưng do bụi Sahara gây ra. Hiện tượng này thường làm giảm chất lượng không khí và khiến tầm nhìn suy giảm đáng kể.

Theo IPMA, tám quận gồm Bragança, Vila Real, Braga, Viana do Castelo, Aveiro, Porto, Viseu và Guarda đã được đặt trong tình trạng cảnh báo vàng do nguy cơ mưa lớn và dông sét. Đây là mức thấp nhất trong hệ thống cảnh báo ba cấp của cơ quan khí tượng Bồ Đào Nha, nhưng vẫn phản ánh nguy cơ thời tiết nguy hiểm đối với các hoạt động thường ngày.

BỤI SAHARA DI CHUYỂN HÀNG NGHÌN KM VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG HAI MẶT

Các chuyên gia cho biết hiện tượng bụi Sahara bắt nguồn từ những cơn bão cát mạnh tại sa mạc Sahara ở Bắc Phi. Gió lớn cuốn cát và bụi lên tầng khí quyển, tạo thành các đám bụi khổng lồ có thể di chuyển qua nhiều châu lục.

Theo Meteo Tras os Montes - một nền tảng chuyên cung cấp thông tin khí tượng tại Bồ Đào Nha - các hạt bụi lớn và nặng thường rơi xuống gần nơi phát sinh, trong khi những hạt nhỏ và nhẹ hơn có thể bay lên độ cao hàng nghìn mét và lơ lửng trong khí quyển suốt nhiều ngày.

Khi đạt độ cao trên 1.500 mét, các hạt bụi nhẹ này đi vào các dòng không khí mạnh và bắt đầu hành trình vượt Địa Trung Hải cũng như Đại Tây Dương.

“Tùy điều kiện thời tiết, các khối bụi này có thể di chuyển hàng nghìn km”, Meteo Trás os Montes cho biết. Một phần bụi sẽ tới châu Âu, đặc biệt là Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha, trong khi phần khác thậm chí vượt Đại Tây Dương tới châu Mỹ.

Hiện tượng bụi Sahara thực tế không phải hiếm tại Nam Âu, nhưng tần suất và cường độ của các đợt bụi lớn trong vài năm gần đây đang có xu hướng gia tăng, trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm thay đổi mô hình gió và nhiệt độ toàn cầu.

Giới chức y tế cảnh báo nồng độ bụi cao trong không khí có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt với người già, trẻ nhỏ và những người mắc bệnh hô hấp.

Các triệu chứng phổ biến gồm kích ứng mắt, dị ứng, khó thở, hen suyễn hoặc viêm phế quản. Trong những ngày bụi dày đặc, chất lượng không khí tại nhiều khu vực có thể giảm xuống mức không an toàn đối với nhóm dân cư nhạy cảm.

Ngoài ảnh hưởng sức khỏe, lớp bụi mịn lơ lửng còn tạo ra hiện tượng mù khô, làm giảm tầm nhìn và gia tăng nguy cơ tai nạn giao thông, nhất là trên các tuyến đường cao tốc.

Cùng với đó, sự kết hợp giữa bụi sa mạc và nền nhiệt cao còn khiến bầu không khí trở nên ngột ngạt hơn, đặc biệt tại các đô thị lớn. Một số chuyên gia môi trường cho rằng các đợt bụi Sahara xuất hiện thường xuyên hơn có thể làm gia tăng áp lực đối với hệ thống y tế công cộng tại các nước Nam Âu trong tương lai.

Tuy nhiên, bụi Sahara cũng mang lại một số tác động tích cực đối với hệ sinh thái tự nhiên. Theo Meteo Trás os Montes, bụi sa mạc rất giàu khoáng chất, đặc biệt là sắt và phốt pho. Khi rơi xuống đại dương, lượng khoáng chất này trở thành nguồn dinh dưỡng quan trọng cho sinh vật phù du - nền tảng của chuỗi thức ăn biển.

Khi lắng xuống mặt đất, bụi Sahara cũng hoạt động như một dạng “phân bón tự nhiên”, bổ sung khoáng chất cho đất đai.

NAM ÂU TIẾP TỤC ĐỐI MẶT ÁP LỰC KHÍ HẬU GIA TĂNG

Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy bụi từ Sahara thậm chí còn đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp dưỡng chất cho rừng mưa Amazon sau khi vượt Đại Tây Dương.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cho rằng nếu các hiện tượng thời tiết cực đoan liên quan tới bụi Sahara xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc, lợi ích sinh thái có thể không đủ để bù đắp những tác động tiêu cực đối với sức khỏe con người và môi trường đô thị.

IPMA dự báo đợt nắng nóng hiện nay có thể tiếp tục gia tăng cường độ trong tuần tới. Nhà chức trách Bồ Đào Nha đã đưa ra hàng loạt khuyến cáo nhằm giảm thiểu nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng.

Người dân được khuyến nghị uống nhiều nước hơn bình thường, tránh sử dụng đồ uống có cồn, hạn chế tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong khoảng thời gian từ 11 giờ sáng đến 17 giờ chiều và tìm nơi mát hoặc có điều hòa ít nhất từ hai đến ba giờ mỗi ngày.

Cơ quan y tế cũng khuyến cáo người dân sử dụng kem chống nắng có chỉ số SPF trên 30, đồng thời giảm các hoạt động thể chất ngoài trời trong thời gian nhiệt độ đạt đỉnh.

Giới chức khí tượng cảnh báo đợt nắng nóng lần này có thể chỉ là khởi đầu cho một mùa hè khắc nghiệt tại khu vực Nam Âu. Trong những năm gần đây, các nước quanh Địa Trung Hải liên tục ghi nhận nhiệt độ kỷ lục, cháy rừng diện rộng và tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng.

Nhiều chuyên gia nhận định khu vực Địa Trung Hải đang trở thành một trong những “điểm nóng khí hậu” của thế giới, nơi các tác động của biến đổi khí hậu diễn ra nhanh và rõ rệt hơn mức trung bình toàn cầu.

Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng xuất hiện với tần suất dày đặc hơn, đợt nắng nóng kèm bụi Sahara tại Bồ Đào Nha được xem là một lát cắt cho thấy tác động ngày càng mang tính toàn cầu của biến đổi khí hậu. Những khối bụi có thể di chuyển hàng nghìn km xuyên lục địa cũng phản ánh thực tế rằng các biến động môi trường hiện nay không còn giới hạn trong phạm vi một quốc gia hay khu vực riêng lẻ.