Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng khẳng định, sau 40 năm tiến hành công cuộc đổi mới, xuất phát từ thực tiễn đất nước và thích ứng với xu thế thời đại, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, Việt Nam đã từng bước định hình mô hình phát triển mang bản sắc độc đáo: phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm; bao trùm và bền vững; không để ai bị bỏ lại phía sau; mọi người dân là chủ thể phát triển, trực tiếp tham gia và thụ hưởng các thành quả phát triển.

Mô hình đó xác lập đặc trưng, phương thức, con đường phát triển riêng có của Việt Nam trong thế kỷ XXI: kết hợp sáng tạo, xử lý hài hoà mối quan hệ giữa kiên định và đổi mới; giữa ổn định và phát triển; giữa tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững; tăng trưởng kinh tế gắn với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội; giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế; giữa kinh tế thị trường hiện đại và định hướng xã hội chủ nghĩa; giữa hiện đại hóa, tiếp thu tinh hoa phát triển của nhân loại với gìn giữ bản sắc văn hóa và các giá trị tốt đẹp của dân tộc.

Cốt lõi của mô hình phát triển là mô hình tăng trưởng kinh tế. Trong một thời gian tương đối dài, mô hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam là mô hình tăng trưởng dựa vào vốn, tài nguyên thiên nhiên và lao động có kỹ năng thấp.

Tại Đại hội XIV, Đảng ta đã đề ra định hướng: xác lập mô hình tăng trưởng mới, với yêu cầu chuyển mạnh từ chỗ dựa chủ yếu vào vốn, tài nguyên và lao động có kỹ năng thấp sang lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị hiện đại làm động lực chính.

Đổi mới mô hình phát triển ở Việt Nam không chỉ có đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế, mà là đổi mới tổng thể tư duy phát triển, phương thức lãnh đạo, quản trị quốc gia, tổ chức xã hội và cách huy động, phân bổ nguồn lực; là nền tảng để hướng tới hoàn thiện mô hình chủ nghĩa xã hội và định hình con đường đi lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam. Đổi mới mô hình phát triển là điều kiện để Việt Nam vượt qua tư duy cũ, giới hạn phát triển cũ, tạo động lực mới và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược trong một thế giới biến động không ngừng và rất khó dự báo.

Trong mô hình phát triển mới, con người vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực và động lực nội sinh của phát triển. Cần phát triển toàn diện, xây dựng con người Việt Nam mới xã hội chủ nghĩa trong thế kỷ XXI có lòng yêu nước, có ý thức công dân, tinh thần thượng tôn pháp luật; có tri thức, kỹ năng số, tư duy đổi mới sáng tạo và năng lực học tập suốt đời; có đạo đức, bản lĩnh văn hóa và khát vọng cống hiến. Con người Việt Nam mới, hiện đại không chỉ được thụ hưởng thành quả phát triển mà là chủ thể sáng tạo và thúc đẩy phát triển.

Mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới không chỉ là giảm nghèo về thu nhập mà là giảm nghèo đa chiều, tạo công bằng cơ hội trong giáo dục, y tế, việc làm, kỹ năng số. Vì thế, đầu tư cho phát triển giáo dục, khoa học, y tế, văn hóa và bảo đảm an sinh, an ninh, an toàn xã hội chính là đầu tư chiến lược cho tương lai.

Mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn mới chính là mô hình tăng trưởng đã được tích hợp các nội dung: phát triển văn hoá, xã hội, con người; gắn tăng trưởng với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường, thích ứng với các chuyển đổi mang tính thời đại như: chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực, chuyển đổi mô hình quản trị; đẩy mạnh hội nhập quốc tế trình độ cao, chất lượng cao… qua đó hình thành hệ sinh thái phát triển mới của đất nước.  

Văn kiện Đại hội XIV đã nêu ra một quan điểm rất quan trọng, đó là: “phát huy tự chủ chiến lược, xác lập mô hình phát triển mới, lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh, bền vững; nâng cao đời sống và hạnh phúc của Nhân dân…”

Ông Nguyễn Xuân Thắng cho rằng, cần nhận diện đầy đủ các cơ hội, thách thức mà khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đặt ra cho việc xây dựng mô hình phát triển Việt Nam, nhất là trong gắn tăng trưởng kinh tế với bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội, phát triển con người, bảo vệ môi trường; trong nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả của nền kinh tế, đổi mới quản trị quốc gia và cải thiện chất lượng đời sống nhân dân. Đặc biệt, cần phân tích đầy đủ, nghiêm túc các thách thức về chất lượng thể chế, năng lực hấp thụ công nghệ, nguồn nhân lực, hạ tầng số, dữ liệu, an ninh mạng, nguy cơ tụt hậu và nguy cơ bất bình đẳng mới.