Doanh thu bán lẻ của Trung Quốc bất ngờ giảm trong tháng 5, lần đầu tiên sau hơn 3 năm, trong khi đầu tư tại khu vực đô thị giảm mạnh hơn dự báo...

Những diễn biến này cho thấy nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đang tiếp tục suy yếu sau quý 1 tăng trưởng khả quan, đồng thời làm gia tăng sức ép buộc Bắc Kinh phải có thêm biện pháp kích thích tiêu dùng.

Dù căng thẳng ở Trung Đông hạ nhiệt có thể giúp giảm bớt áp lực bên ngoài trong ngắn hạn, nhu cầu trong nước yếu vẫn là điểm nghẽn lớn nhất của kinh tế Trung Quốc.

Theo số liệu do Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố ngày 15/6, doanh thu bán lẻ - thước đo quan trọng về tiêu dùng - tại nước này giảm 0,6% trong tháng 5 so với cùng kỳ năm ngoái. Đây là lần đầu tiên chỉ số này giảm kể từ tháng 12/2022.

Kỳ nghỉ lễ Lao động vào đầu tháng 5 đã giúp thúc đẩy du lịch và hoạt động ăn uống, nhưng không đủ để bù đắp sự suy yếu chung trong tiêu dùng. Người dân Trung Quốc ngày càng thận trọng hơn với giá cả, trong khi Bắc Kinh đã thu hẹp chương trình trợ cấp đổi cũ lấy mới từ đầu năm nay.

Sự sụt giảm này gây bất ngờ lớn bởi các nhà kinh tế được Reuters khảo sát trước đó dự báo doanh thu bán lẻ sẽ đi ngang. Tuy nhiên, ông Fu Linghui, người phát ngôn của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, nhấn mạnh rằng nếu tính chung doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ, chỉ số này vẫn tăng 2,8% trong 5 tháng đầu năm.

Ở lĩnh vực đầu tư, tình hình cũng kém khả quan. Đầu tư tài sản cố định tại khu vực đô thị, bao gồm bất động sản và hạ tầng, giảm 4,1% trong 5 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm ngoái. Mức giảm này sâu hơn nhiều so với dự báo giảm 2% và cũng mạnh hơn mức giảm 1,6% ghi nhận trong 4 tháng đầu năm.

Bất động sản tiếp tục là lực cản lớn nhất. Dòng vốn đầu tư vào lĩnh vực này giảm 16,2% trong giai đoạn tháng 1-5/2026. Theo dữ liệu từ nền tảng tài chính Wind, trong tháng 5, đầu tư tài sản cố định trong lĩnh vực sản xuất của Trung Quốc cũng giảm lần đầu tiên kể từ tháng 12/2020, dù các ngành sản xuất công nghệ cao và những lĩnh vực được chính sách hỗ trợ vẫn tương đối vững. Trong khi đó, đầu tư hạ tầng chỉ tăng 0,6% so với cùng kỳ năm ngoái.

Hoạt động sản xuất công nghiệp là điểm sáng hiếm hoi. Sản lượng công nghiệp tăng 4,5% trong tháng 5, cao hơn mức dự báo 4,3% và cao hơn mức tăng 4,1% của tháng 4 - mức thấp nhất trong gần 3 năm.

“Sự mất cân đối giữa nguồn cung mạnh và nhu cầu yếu đang rất rõ rệt tại Trung Quốc”, Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc nhận định.

Cơ quan này cho biết một số doanh nghiệp đang chịu sức ép lớn trong hoạt động kinh doanh, đồng thời nhấn mạnh cần tiếp tục phát triển công nghệ mới và tăng cường hỗ trợ việc làm để duy trì mức tăng trưởng kinh tế phù hợp.

Các số liệu mới nhất cho thấy kinh tế Trung Quốc đang mất đà sau quý 1 tăng trưởng mạnh. Đà suy yếu đã xuất hiện từ tháng 4, khi sản lượng công nghiệp và doanh thu bán lẻ đều ghi nhận mức tăng thấp nhất trong nhiều năm. Sang tháng 5, chỉ số về hoạt động sản xuất giảm về 50 điểm - ngưỡng phân định giữa mở rộng và thu hẹp - cho thấy khu vực sản xuất gần như không còn tăng trưởng.

“Số liệu doanh thu bán lẻ yếu đang gây sức ép buộc Chính phủ cân nhắc các biện pháp chính sách nhằm ổn định tiêu dùng”, ông Zhiwei Zhang, Chủ tịch kiêm kinh tế trưởng tại Pinpoint Asset Management, nhận định với kênh CNBC. Ông dự báo các động thái điều chỉnh chính sách có thể được đưa ra vào tháng 7, sau khi Trung Quốc công bố số liệu GDP quý 2.

Tỷ lệ thất nghiệp toàn quốc tại Trung Quốc giảm xuống 5,1% trong tháng 5, từ mức 5,2% của tháng 4. Sự cải thiện khiêm tốn này chưa đủ để làm thay đổi bức tranh tiêu dùng yếu, bởi người dân thường chỉ mạnh tay chi tiêu hơn khi triển vọng việc làm và thu nhập trở nên chắc chắn hơn.

Theo các nhà kinh tế, kinh tế Trung Quốc đang vận hành theo mô hình tăng trưởng “hình chữ K”. Trong mô hình này, sản xuất và xuất khẩu vẫn là hai điểm tựa chính, trong khi bất động sản và tiêu dùng tiếp tục trì trệ.

“Kinh tế Trung Quốc sẽ tiếp tục giảm tốc và khó phục hồi đáng kể trong thời gian tới”, bà Sheane Yue, kinh tế trưởng cấp cao tại Oxford Economics, nhận định. Bà dự báo kinh tế Trung Quốc tăng 4,2% trong quý 2, giảm mạnh so với mức tăng 5% của quý 1.

Trên thế giới, căng thẳng Trung Đông hạ nhiệt phần nào giúp giảm áp lực lên triển vọng kinh tế toàn cầu. Hôm thứ Hai (15/6), Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận sơ bộ về việc gia hạn lệnh ngừng bắn thêm 60 ngày, đồng thời hướng tới mở lại eo biển Hormuz. Động thái này giúp xoa dịu lo ngại về một cú sốc năng lượng kéo dài, yếu tố trước đó đã gây biến động trên thị trường toàn cầu. Hai bên dự kiến tổ chức lễ ký chính thức tại Geneva, Thụy Sỹ, vào thứ Sáu tuần này (19/6).

Dù vậy, các nhà kinh tế cảnh báo rằng con đường đi tới một giải pháp bền vững vẫn còn nhiều bất định. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz cũng sẽ cần thời gian để trở lại bình thường.

Với Trung Quốc, xuất khẩu vẫn là động lực tăng trưởng chính. Kim ngạch xuất khẩu tăng hai chữ số trong tháng 4 và tháng 5, nhờ nhu cầu mạnh đối với năng lượng tái tạo và các sản phẩm liên quan đến AI. Những lĩnh vực này đã phần nào bù đắp tác động tiêu cực từ xung đột ở Trung Đông.

Trong tháng 5, giá sản xuất tại Trung Quốc tăng với tốc độ nhanh nhất trong gần 4 năm, trong khi lạm phát tiêu dùng chỉ ở mức 1,2%. Điều này cho thấy các nhà cung cấp ở khâu đầu vào đang tự gánh phần chi phí tăng, thay vì chuyển chi phí đó sang người tiêu dùng.

“Các doanh nghiệp đang tự gánh chi phí cao hơn trong bối cảnh khả năng tăng giá bán còn yếu. Có thể thấy những động lực tăng trưởng mới vẫn chưa đủ để bù đắp lực cản từ mô hình tăng trưởng cũ”, bà Yue nhận định.

Theo bà Yue, điều này cho thấy chi phí tăng đang tiếp tục bào mòn biên lợi nhuận của doanh nghiệp, thay vì phản ánh sự phục hồi thực sự của nhu cầu và mặt bằng giá cả.